|
|
|
2- جايگاه امام جماعت از جايگاه مأمومين، بالاتر نباشد. (مقدار كم و سراشيبى مختصر مانعى ندارد).
3- فاصله امام و مأموم و فاصله صف ها، زياد نباشد، و احتياط آن است كه فاصله بيش از دو سه قدم نباشد.
4- بين امام و مأموم و همچنين بين صف ها، چيزى مانند ديوار يا پرده مانع نباشد، ولى نصب پرده و مانند آن بين صفِ مردها و زنها اشكال ندارد.
مسأله 321- امام جماعت بايد بالغ و عادل باشد و نماز را بطور صحيح بخواند.
مسأله 322- در هر ركعت، تنها در بين قرائت و در ركوع مى توان به «امام» اقتدا كرد، پس اگر به ركوع امام جماعت نرسد، بايد در ركعت بعد اقتدا كند، و اگر تنها به ركوع امام جماعت هم برسد، يك ركعت به حساب مى آيد.
مسأله 323- حالتهاى مختلف براى پيوستن به نماز جماعت.
* ركعت اوّل
1- در بين قرائت: مأموم حمد و سوره را نمى خواند و بقيّه اعمال را با امام جماعت بجا مى آورد.
2- در ركوع: ركوع و بقيّه اعمال را با امام جماعت بجا مى آورد.
* ركعت دوم
1- در بين قرائت: مأموم حمد و سوره را نمى خواند و با امام، قنوت و ركوع و سجده را بجا مى آورد و آنگاه كه امام جماعت تشهّد مى خواند، بنابراحتياط واجب بايد به صورت نيم خيز، بنشيند(1) و اگر نماز دو ركعتى است بعد از سلام امام يك ركعت ديگر به تنهايى بخواند و نماز را تمام كند و اگر سه يا چهار ركعتى است، در ركعت دوم كه امام جماعت در ركعت سوم مى باشد، حمد و سوره را خودش آهسته بخواند و آنگاه كه امام جماعت ركعت سوم را تمام كرد، و براى ركعت چهارم برمى خيزد، مأموم بايد پس از دو سجده، تشهّد بخواند، و براى خواندن ركعت سوم برخيزد و در ركعت آخر نماز كه امام جماعت با تشهّد و سلام، نماز را به پايان مى برد او نيم خيز مى نشيند سپس يك ركعت ديگر را خودش مى خواند.
2- در ركوع: ركوع را با امام جماعت بجا مى آورد و بقيّه نماز را همانگونه كه گفته شد، انجام مى دهد.
* ركعت سوم
1- در بين قرائت: زمانى كه مى داند اگر اقتدا كند، براى خواندنِ حمد و سوره و يا حمد تنها وقت دارد، مى تواند اقتدا كند و بايد حمد و سوره و اگر امام به ركوع رفت فقط حمد را بخواند، ولى اگر مى داند فرصت ندارد، بايد صبر كند تا امام جماعت به ركوع رود، سپس به او اقتدا كند.
2- در ركوع: چنانچه در ركوع اقتدا كند، ركوع را با امام بجا مى آورد و حمد و سوره براى آن ركعت لازم نيست و بقيه نماز را همانگونه كه قبلاً بيان شد بجا مى آورد.
* ركعت چهارم
1- در بين قرائت: حكم اقتدا در ركعت سوم را دارد، و آنگاه كه امام جماعت در ركعت آخر نماز براى تشهّد و سلام مى نشيند، مأموم بطور نيم خيز بنشيند تا تشهّد و سلام امام جماعت تمام شود و سپس برخيزد و بقيّه نماز را خودش بخواند.
2- در ركوع: ركوع و سجده ها را با امام بجا مى آورد، (اكنون ركعت چهارم امام و ركعت اوّل مأموم است) و بقيّه نماز را همانگونه كه در مسأله قبل گذشت انجام مى دهد.
مسأله 324- اگر امام جماعت يكى از نمازهاى يوميّه را مى خواند، هر كدام از نمازهاى يوميّه را مى توان به او اقتدا كرد، بنابراين اگر امام، نماز عصر را مى خواند، مأموم مى تواند، نماز ظهر را به او اقتدا كند، و اگر مأموم پس از آن كه نماز ظهر را خواند، جماعت برپا شود مى تواند، نماز عصر را به ظهر امام اقتدا كند.
مسأله 325- مأموم مى تواند نماز قضاى خود را به نماز اداى امام، اقتدا كند، هرچند قضاى ديگر نمازهاى يوميّه باشد، مثلاً امام جماعت نماز ظهر را مى خواند و او قضاى نماز صبح را.
مسأله 326- نماز جماعت، حدّاقل با دو نفر برپا مى شود، يك نفر امام و يك نفر مأموم، مگر در نماز جمعه كه حدّاقل بايد پنج نفر باشند.
مسأله 327- نمازهاى مستحبّى را نمى توان به جماعت خواند، مگر نماز طلب باران.(1)
مسأله 328- مأموم نبايد تكبيرة الإحرام را پيش از امام بگويد.
مسأله 329- مأموم، بايد غير از حمد و سوره همه چيز نماز را خودش بخواند، ولى اگر ركعت اوّل يا دوم او، همراه ركعت سوم يا چهارم امام باشد، بايد حمد و سوره را نيز خودش بخواند.
يكى از اجتماعات هفتگى مسلمانان «نماز جمعه» است، و نمازگزاران در روز جمعه مى توانند به جاى نماز ظهر، نماز جمعه بخوانند، و برتر از نماز ظهر است.
در فضيلت اين نماز، همين بس كه سوره اى در قرآن به اين نام آمده و در آنجا مؤمنان را به حضور در نماز جمعه، دعوت فرموده است.
مسأله 330- نماز جمعه دو ركعت است، مانند نماز صبح، ولى دو خطبه دارد كه توسّط امام جمعه، قبل از نماز ايراد مى شود.
مسأله 331- احتياط آن است كه امام جمعه، حمد و سوره را بلند بخواند.
مسأله 332- در نماز جمعه مستحبّ است در كعت اوّل پس از سوره حمد، سوره «جمعه» و در ركعت دوم پس از حمد، سوره «منافقون» خوانده شود.
مسأله 333- در نماز جمعه دو قنوت مستحبّ است، يكى در ركعت اوّل، پيش از ركوع، و ديگرى در ركعت دوم، پس از ركوع.
مسأله 334- در نماز جمعه شرايط زير بايد مراعات شود:
* تمام شرايطى كه در نماز جماعت بايد رعايت شود، در نماز جمعه هم معتبر است.
* بايد به جماعت برگزار شود و فُرادا صحيح نيست.
* حدّاقلّ تعداد افراد، براى برپائى نماز جمعه، پنج نفر مى باشد; يعنى يك نفر امام، و چهار نفر مأموم.
* بين دو نماز جمعه، حدّاقل بايد يك فرسخ فاصله باشد.
مسأله 335- بنابر احتياط واجب مأمومين بايد به خطبه ها گوش دهند.
مسأله 336- احتياط واجب است كه از سخن گفتن بپرهيزند هرچند سخن گفتن، نماز جمعه را باطل نمى كند.
مسأله 337- احتياط واجب آن است كه شنوندگان، هنگام
ايراد خطبه ها، رو به امام جمعه بنشينند و به اين طرف و آن طرف نگاه نكنند.
مسأله 338- اگر انسان به ركعت اوّل نماز جمعه نرسد، در صورتى كه خود را به ركعت دوم، هرچند در ركوع، برساند صحيح است و ركعت دوم را خودش مى خواند; ولى احتياط واجب آن است كه عمداً تأخير نيندازد.
مسأله 339- يكى از نمازهاى واجب «نماز آيات» است كه به سبب پيش آمدن اين حوادث واجب مى شود: زلزله، خسوف (ماه گرفتگى)، كسوف (خورشيدگرفتگى)، و نيز رعد و برق شديد و وزيدن بادهاى زرد و سرخ در صورتى كه مايه وحشت نوع مردم شود.
مسأله 340- نماز آيات دو ركعت است و هر ركعت آن پنج ركوع دارد. قبل از هر ركوع، سوره حمد و سوره ديگرى از قرآن خوانده مى شود; يعنى در دو ركعت، ده حمد و ده
سوره خوانده مى شود، ولى مى توان يك سوره را پنج قسمت كرده و قبل از هر ركوع يك قسمت از آن را خواند، كه در اين صورت، در دو ركعت دو حمد و دو سوره خوانده مى شود.
در اينجا با تقسيم سوره «اخلاص» چگونگى نماز آيات را مى آوريم:
* ركعت اوّل
پس از تكبيرة الإحرام سوره حمد را بخواند و «بسم اللّه الرّحمن الرّحيم» بگويد و به ركوع رود.
سپس بايستد و بگويد: «قل هو اللّه احد» و به ركوع رود.
بار ديگر بايستد و بگويد: «اللّه الصمد» و به ركوع رود.
سر از ركوع بردارد و بگويد: «لم يلد و لم يولد» و به ركوع رود.
از ركوع سر بردارد و بگويد: «و لم يكن له كفواً احد» و به ركوع رود.
و بعد از سر برداشتن از ركوع به سجده رود و پس از انجام دو سجده براى ركعت دوم برخيزد و در همه ركوعها ذكر ركوع مطابق معمول گفته شود.
* ركعت دوم
ركعت دوم را نيز مانند ركعت اوّل بجا مى آورد و سپس با تشهّد و سلام، نماز را به پايان مى برد.
مسأله 341- اگر يكى از سبب هاى نماز آيات فقط در شهرى اتّفاق بيفتد، مردم همان شهر بايد نماز آيات بخوانند و بر مردم جاهاى ديگر واجب نيست.
مسأله 342- اگر در يك ركعت از نماز آيات پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در ركعت ديگر يك حمد بخواند و سوره را تقسيم كند صحيح است.
مسأله 343- قنوت در نماز آيات مستحبّ است و اگر يك قنوت پيش از ركوع دهم بخواند كافى است.
مسأله 344- هر يك از ركوع هاى نماز آيات، ركن است، كه اگر عمداً يا سهواً كم يا زياد شود، نماز باطل است.
مسأله 345- نماز آيات را مى توان به جماعت خواند، كه در اين صورت حمد و سوره ها را تنها امام جماعت مى خواند.
مسأله 346- نمازهاى مستحب بسيار است و اين نوشته گنجايش بيان تمام آنها را ندارد، امّا برخى از آنها را كه اهمّيّت بيشترى دارد مى آوريم:
مسأله 347- در دو عيد «فطر» و «قربان» خواندن نماز مخصوص عيد در زمان غيبت امام زمان(عج) مستحبّ است.
مسأله 348- وقت نماز عيد، از طلوع آفتاب است تا ظهر.
مسأله 349- مستحبّ است، در عيد فطر، بعد از بلند شدن آفتاب، افطار كنند و زكاتِ فِطره(2) را هم بدهند، سپس نماز
عيد را بخوانند.
مسأله 350- نماز عيد دو ركعت است، با نُه قنوت و اينگونه خوانده مى شود:
* در ركعت اوّل نماز پس از حمد و سوره بايد پنج تكبير گفته شود، و بعد از هر تكبير يك قنوت، و بعد از قنوت پنجم تكبير ديگرى و سپس ركوع و دو سجده.
* در ركعت دوم پس از حمد و سوره چهار تكبير گفته مى شود و بعد از هر تكبير يك قنوت و بعد از قنوت چهارم، تكبير ديگرى و سپس ركوع و دو سجده و تشهّد و سلام بجا مى آورد.
* در قنوت هاى نماز عيد، هر دعا و ذكرى بخوانند كافى است، ولى بهتر است، اين دعا را بخوانند:
«اَللّهُمَّ اَهْلَ الْكِبْرِياءِ وَ الْعَظَمَةِ، وَ اَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ، وَ اَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ، وَ اَهْلَ التَّقْوى وَ الْمَغْفِرَةِ، اَسْألُكَ بِحَقِّ هذَا الْيَوْمِ، الَّذِى جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمينَ عيداً، و لُِمحَمَّد صَلّى اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ كَرامَةً وَ مَزيداً، اَنْ تُصَلِّىَ عَلَى مُحَمَّد وَ آلَ مُحَمَّد، وَ اَنْ تُدْخِلِنَى فِى كُلِّ خَيْر، اَدْخَلْتَ فيهِ مُحَمَّداً وَ آلِ مُحَمَّد، وَ اَنْ تُخْرِجَنِى مِنْ كُلِّ سُوء اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد، صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ; اَللّهُمَّ اِنّى اَسْألُكَ خَيْرَ ما سَألَكَ بِهِ عِبادُكَ
الصَّالِحُونَ، وَ اَعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُكَ الُْمخْلَصُونَ».
نافله هاى شبانه روزى در غير روز جمعه 34 ركعت است كه از جمله آنها يازده ركعت «نافله شب» و دو ركعت «نافله صبح» و دو ركعت «نافله عشاء» مى باشد كه به صورت نشسته بجا آورده مى شود و چهار ركعت «نافله مغرب» كه ثواب بسيار دارد(1).
مسأله 351- نماز شب يازده ركعت است كه بدين ترتيب خوانده مى شود:
چهار دو ركعت به نيّت نافله شب، دو ركعت به نيّت نافله شَفع و يك ركعت به نيّت نافله وَتْر.
وقت نماز شب
مسأله 352- نماز شب آثار و فوايد و نورانيّت بسيار دارد و وقت آن از نصف شب است تا اذان صبح و بهتر است نزديك اذان صبح خوانده شود.
مسأله 353- مسافر و كسى كه براى او سخت است نافله شب را بعد از نصف شب بخواند، مى تواند آن را قبل از خوابيدن بجا آورد.
مسأله 354- يكى ديگر از نمازهاى مستحبّى، نماز «غُفيلَه» است كه بين نماز مغرب و عشا خوانده مى شود (اين نماز را بايد به قصد رجاء يعنى به اميد مطلوبيّت بجا آورد).
كيفيّت نماز غفيله
مسأله 355- نماز غفيله دو ركعت است، كه در ركعت اوّل، پس از حمد اين آيه خوانده شود:
«وَ ذَا النُّونِ اِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقدِرَ عَلَيْهِ فَنَادى فِى الظُّلُماتِ اَنْ لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ سُبْحانَكَ اِنّى كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ فَاستَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذلِكَ نُنْجِى الْمُؤْمِنينَ».
و در ركعت دوم، پس از حمد، اين آيه خوانده مى شود:
«وَ عِنْدَهُ مفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها اِلاّ هُوَ وَ يَعْلَمُ مَا فِى الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ و مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَة اِلاّ يَعْلَمُهَا وَ لاَ حَبَّة فى ظُلُماتِ الاَْرْضِ وَ لاَ رَطْب وَ لاَ يابِس اِلاَّ فِى كِتاب مُبين».
و در قنوت آن، اين دعا خوانده مى شود:
«اَللّهُمَّ اِنّى اَسأَلُكَ بِمَفاتِحِ الْغَيْبِ الَّتِى لا يَعْلَمُهَا اِلاَّ اَنْتَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلَى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد ]وَ اَنْ تَغْفِرَ لى ذُنُوبى[(1) اَللّهُمَّ اَنْتَ وَلِىُّ نِعْمَتِى وَ القادِرُ عَلَى طَلِبَتِى تَعْلَمُ حاجَتِى فَأسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ لَمَّا قَضَيْتَهَا لِى».
يكى ديگر از عبادتهاى مهم و واجب كه از برنامه هاى سالانه اسلام براى خودسازى انسانهاست «روزه» است، روزه آن است كه انسان از «اذان صبح» تا «مغرب» براى اطاعت فرمان خداوند از برخى كارها، كه شرح آنها خواهد آمد، بپرهيزد.
مسأله 356- روزه از عبادات است و بايد براى انجام فرمان خداوند بجا آورده شود و اين همان «نيّتِ» روزه است.
مسأله 357- انسان مى تواند در هر شب ماه رمضان براى روزه فرداى آن، نيّت كند، و بهتر است كه شب اوّل ماه هم، روزه همه ماه را نيّت كند.
مسأله 358- لازم نيست نيّت روزه را به زبان بگويد، بلكه همين قدر كه براى انجام دستور خداوند عالم از اذان صبح، تا مغرب، كارى كه روزه را باطل مى كند، انجام ندهد كافى است، كسى كه براى خوردن سحرى برمى خيزد حتماً نيّت روزه دارد.
مسأله 359- چنان كه گفتيم روزه دار بايد از «اذان صبح» تا «مغرب» از برخى كارها بپرهيزد و اگر يكى از آنها را عمداً انجام دهد، روزه اش باطل مى شود، به مجموعه اين كارها «مُبطلاتِ روزه» گفته مى شود، كه از جمله آنهاست:
* خوردن و آشاميدن.
* رساندن غبار غليظ به حلق.
* فرو بردن تمام سر در آب.
* قى كردن.
بجز آنچه گفته شد، كارهاى ديگرى نيز روزه را باطل مى كند كه براى آشنايى با آنها، مى توانيد به رساله توضيح المسائل، مسأله 1335 مراجعه كنيد.
* خوردن و آشاميدن
مسأله 360- اگر روزه دار عمداً چيزى بخورد يا بياشامد، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 361- اگر كسى عمداً چيزى را كه لاى دندانش مانده است فرو برد، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 362- فرو بردن آب دهان، روزه را باطل نمى كند، هرچند زياد باشد.
مسأله 363- اگر روزه دار به سبب فراموشى (نمى داند روزه است) چيزى بخورد يا بياشامد، روزه اش باطل نمى شود، خواه كم باشد يا زياد.
مسأله 364- انسان نمى تواند، بخاطر ضعف، روزه را بخورد، ولى اگر ضعف او به قدرى است كه معمولاً نمى شود آن را تحمّل كرد، يا سبب بيمارى مى شود، خوردن روزه اشكال ندارد.
* تزريق آمپول
مسأله 365- احتياط واجب آن است كه روزه دار از تزريق آمپولهاى غذائى و تقويتى و داروئى پرهيز كند; ولى آمپولهايى كه محل را سِر مى كند (مانند آمپول براى كشيدن دندان) مانعى ندارد.
* رساندن غبار غليظ به حلق
مسأله 366- اگر روزه دار غبار غليظى به حلق برساند، بنابراحتياط واجب روزه اش باطل مى شود; چه غبار خوراكيها باشد مانند آرد، يا غير خوراكى، مانند خاك.
* فرو بردن تمام سر در آب
مسأله 367- اگر روزه دار عمداً تمام سر را در آب فرو برد، بنا بر احتياط واجب روزه اش باطل مى شود. ولى دوش حمام و مانند آن مانعى ندارد.
مسأله 368- اگر روزه دار بى اختيار در آب بيفتد و تمام سر او را آب بگيرد، يا فراموش كند كه روزه است و سر در آب فرو برد، روزه او باطل نمى شود; ولى همين كه فهميد بايد فوراً سر را از آب بيرون آورد.
* قى كردن
مسأله 369- هرگاه روزه دار عمداً قى كند، هرچند به سبب بيمارى باشد، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 370- اگر روزه دار نداند روزه است، يا بى اختيار قى كند، روزه اش باطل نمى شود.
* قضاء روزه
مسأله 371- اگر كسى روزه ماه رمضان را در وقت آن
نگيرد، يا آن را باطل كند، بايد بعد از ماه رمضان قضاى آن را بجا آورد.
* كفّاره روزه
مسأله 372- كسى كه بدون عذر روزه خود را با يكى از مبطلات روزه باطل كند، بايد قضاى آن را بجا آورده و يكى از اين كارها را نيز انجام دهد (و اين همان كفّاره روزه است):
* آزاد كردن يك برده.
* دو ماه روزه گرفتن كه سى و يك روز آن بايد پى درپى باشد.
* سير كردن شصت فقير، يا دادن يك مُدّ طعام(1) به هر يك از آنها، كسى كه كفّاره بر او واجب شود، بايد يكى از اين سه را انجام دهد، و چون امروز «برده» وجود ندارد، مورد دوم يا سوم را انجام مى دهد، و اگر هيچ يك از اينها برايش مقدور نيست، بايد يا 18 روز روزه بگيرد و يا چند مُدّ طعام به فقير بدهد و اگر نتواند، هرچند روز را كه مى تواند روزه بگيرد و اگر آن را هم نتواند انجام دهد، بايد استغفار كند.
مسأله 373- لازم نيست قضاى روزه را فوراً بجا آورد، ولى بنابراحتياط واجب بايد تا رمضان سال بعد، انجام دهد.
مسأله 374- انسان نبايد در بجا آوردن كفّاره كوتاهى كند، ولى لازم نيست، فوراً آن را انجام دهد و اگر چند سال بر آن بگذرد چيزى بر آن اضافه نمى شود.
مسأله 375- اگر به سبب عذرى مانند سفر، روزه نگرفته و پس از رمضان عذر او برطرف شود و تا رمضان سال بعد، عمداً قضاى آن را بجا نياورد، بايد علاوه بر قضا، براى هر روز، يك مُدّ طعام به فقير بدهد.
مسأله 376- اگر به سبب بيمارى نتواند روزه بگيرد و آن بيمارى تا رمضان سال بعد طول بكشد قضاى آن ساقط مى شود، ولى بايد براى هر روز يك مُدّ طعام به فقير بدهد.
مسأله 377- مسافرى كه بايد نمازهاى چهار ركعتى را در سفر، دو ركعت بخواند، نمى تواند در آن سفر روزه بگيرد; ولى بايد قضاى آن را بجا آورد، و مسافرى كه نمازش را تمام مى خواند; مثل كسى كه شغل او سفر است، بايد در سفر روزه بگيرد.
مسأله 378- اگر روزه دار بعد از ظهر مسافرت كند، بايد روزه خود را تمام كند و صحيح است.
مسأله 379- اگر روزه دار پيش از ظهر مسافرت كند، وقتى به «حدّ ترخّص» برسد; يعنى به جايى برسد كه صداى اذان شهر را نشنود و اهل آنجا او را نبينند، بايد روزه خود را رها كند و اگر پيش از آن روزه را باطل كند، علاوه بر قضا، بنابراحتياط واجب، كفّاره هم دارد.
مسأله 380- مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد، ولى اگر براى فرار از روزه باشد مكروه است.
مسأله 381- اگر مسافر، پيش از ظهر به وطنش برسد، يا به جايى برسد كه مى خواهد ده روز در آنجا بماند، چنانچه تا آن وقت، كارى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده است، بايد آن روز را روزه بگيرد و اگر انجام داده، بايد بعداً قضاى آن را بجا آورد.
مسأله 382- اگر مسافر بعد از ظهر به وطنش يا به جايى كه مى خواهد ده روز بماند برسد، نبايد آن روز را روزه بگيرد، و بعداً قضاى آن را بجا مى آورد.
مسأله 383- كسانى كه فقير نيستند; يعنى هزينه سال خود را دارند، بايد روز عيد فطر مقدارى از مال خود را به عنوان زكاتِ فطره به فقير بدهند.
مقدار زكات فطره
مسأله 384- براى خودش و كسانى كه نان خور او هستند; مانند همسر و فرزند، هر نفر يك صاع (تقريباً سه كيلو) مى دهد.
جنس زكات فطره
مسأله 385- جنس زكات فطره، گندم، جو، خرما، كشمش، برنج، ذرّت و مانند اينهاست، و نيز اگر پول يكى از اينها داده شود كافى است. و احتياط واجب آن است كه از جنس يكى از موادّ غذائى باشد كه در آن شهر معمول و متعارف است.
يكى از وظايف اجتماعى مسلمانان، پرداختن «خُمس» است، كه در برخى از چيزها، بايد 51 آنها را براى مصارف مشخّصى به مجتهد جامع الشّرائط بپردازند.
مسأله 386- در هفت چيز، خُمس واجب است:
* از درآمد كسب و كار، آنچه از خرج سال زياد بيايد.
* معدن.
* گنج.
* غنائم جنگى.
* جواهرى كه غوّاصان با فرو رفتن در دريا به دست مى آورند.
* مال حلال مخلوط به حرام.
* زمينى كه كافر ذمّى از مسلمان مى خرد (بنابراحتياط)
مسأله 387- پرداخت خمس نيز مانند نماز و روزه از واجبات است و تمام افراد بالغ و عاقل كه يكى از موارد هفت گانه را داشته باشند بايد به آن عمل كنند.
يكى از آن موارد كه اكثر افراد جامعه را در بر مى گيرد «خُمسِ درآمد كسب و كار است كه از خرج سال انسان و خانواده اش زياد بيايد».
]اسلام به كسب و كار افراد احترام گذاشته و تأمين نياز خودشان را به پرداخت خمس مقدّم داشته است، بنابراين هر كس در طول سال مى تواند تمام مخارج مورد نياز خود را از درآمدش تأمين كند و در پايان سال، اگر چيزى اضافه نيامد، خمس بر او واجب نيست، ولى پس از آن كه بطور متعارف و در حدّ نياز خود زندگى را گذراند، اگر در پايان سال چيزى اضافه آمد، 51 آنچه را كه اضافه آمده است بايد به مجتهد جامع الشّرائط براى مصارف اجتماعى مهمّى بپردازد و 54 آن را مى تواند پس انداز كند.[
مسأله 388- انسان تا خمس مال خود را ندهد نمى تواند در آن تصرّف كند، يعنى غذايى كه در آن خمس باشد نمى تواند بخورد و در چنان لباسى نمى تواند نماز بخواند و با پولى كه خمس آن را نداده نمى تواند چيزى بخرد.
مسأله 389- آذوقه اى كه از درآمد سال براى مصرف سالش خريده; مانند برنج، روغن و چاى، اگر در آخر سال زياد بيايد، بايد خمس آن را بدهد.
مسأله 390- اگر كودكِ غيربالغ سرمايه اى داشته باشد و از آن سودى به دست آيد، و تا زمان بلوغ باقى بماند بنابراحتياط واجب بايد پس از بلوغ، خودش خمس آن را بدهد و بر ولىّ او واجب نيست كه قبل از بلوغ او بدهد.
مسأله 391- خمس مال را بايد دو قسمت كرد، نصف آن كه سهم امام زمان(عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف) است بايد به مجتهد جامع الشّرائط يا نماينده او پرداخت شود و نصف ديگر را به سادات نيازمند بدهند.
يكى ديگر از وظايف مهمّ اجتماعى مسلمانان، پرداخت زكات است.
درباره اهمّيّت زكات همين بس كه در قرآن مجيد بارها پس از نماز آمده و نشانه ايمان و عامل رستگارى شمرده شده است.
در روايات متعدّدى كه از معصومين(عليهم السلام) نقل شده آمده است: «كسى كه از پرداخت زكات جلوگيرى كند، از دين خارج است!».
زكات هم مانند خمس موارد معيّنى دارد، يك قسم از آن زكات بدن و حيات انسان است كه هر سال يك مرتبه در روز عيد فطر پرداخت مى شود و تنها بر كسانى كه قدرت پرداخت آن را (از نظر مالى) دارند واجب است، مسائل اين نوع از زكات در پايان بحث روزه گذشت.
|
|
|